ĐNA - Ngày 14/10/2026, đài truyền hình NTV của Đức đăng bài phân tích của nhà báo Lea Verstl với tiêu đề “EU tìm cách thoát khỏi thế khó – Cú sốc Trung Quốc thứ hai đe dọa sự sống còn của nhiều ngành công nghiệp”, phản ánh những lo ngại ngày càng gia tăng tại Brussels trước làn sóng hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường châu Âu. Trong bối cảnh đó, các nhà lãnh đạo EU đang tranh luận gay gắt về biện pháp bảo vệ nền công nghiệp khu vực, trong đó đề xuất răn đe của Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trở thành tâm điểm chú ý tại hội nghị thượng đỉnh EU.

Ảnh: picture alliance/CFOTO

Thủ tướng Đức Friedrich Merz dường như đã nhận thức rõ hơn về nguy cơ từ làn sóng xuất khẩu ồ ạt của Trung Quốc, vốn đang đe dọa sức cạnh tranh và triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế Đức. Sau nhiều tháng phản đối việc áp dụng lập trường cứng rắn với Bắc Kinh tại Brussels, ông Merz bất ngờ thay đổi quan điểm. Cùng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, ông đề xuất một công cụ răn đe thương mại mới của Liên minh châu Âu (EU), được giới chức Brussels gọi là “công tắc ngắt” (kill switch).

Theo đề xuất, Ủy ban châu Âu (EC) sẽ được trao quyền hạn chế hoặc ngăn chặn các nước thứ ba tiếp cận thị trường EU nếu những nước này có hành vi cản trở cạnh tranh công bằng, gây ra những “biến dạng nghiêm trọng đối với thị trường nội khối”. Tại hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra trong hai ngày thứ Năm và thứ Sáu, Thủ tướng Merz và Tổng thống Macron dự kiến vận động lãnh đạo các quốc gia thành viên ủng hộ công cụ được xem là “vũ khí phản công” mới của EU trong các tranh chấp thương mại.

Tuy nhiên, đề xuất này được dự báo sẽ vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Điểm gây tranh cãi lớn nhất là cơ chế phân chia quyền lực giữa các thể chế EU. Theo dự thảo, Ủy ban châu Âu có thể tự kích hoạt “công tắc ngắt” mà không cần sự chấp thuận của các quốc gia thành viên. Điều này đồng nghĩa với việc Hội đồng châu Âu có thể phải nhường lại một phần thẩm quyền quyết định trong lĩnh vực thương mại.

Bên cạnh công cụ răn đe nói trên, Brussels cũng đang xem xét hàng loạt biện pháp nhằm ứng phó với những thách thức thương mại từ Trung Quốc. Trong đó, Ủy ban châu Âu đang xây dựng quy định yêu cầu doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc quá lớn vào chuỗi cung ứng tại các nước thứ ba, đồng thời nghiên cứu cơ chế đoàn kết nội khối nhằm hỗ trợ những ngành công nghiệp và quốc gia thành viên chịu tác động từ các biện pháp thương mại của đối tác bên ngoài.

Dù vậy, tâm điểm tranh luận tại Brussels hiện không chỉ nằm ở các biện pháp phòng vệ thương mại, mà còn xoay quanh Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act – IAA). Đây được xem là một trong những sáng kiến lập pháp gây nhiều bất đồng nhất tại EU, trong bối cảnh khối này tìm cách bảo vệ nền tảng công nghiệp và củng cố năng lực cạnh tranh trước sức ép ngày càng lớn từ Trung Quốc.

Tranh cãi về tiêu chí nhãn hiệu “Made in EU” – “Sản xuất tại EU”
Theo Ủy ban châu Âu (EC), Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act – IAA) được xây dựng nhằm thiết lập các tiêu chí cụ thể về xuất xứ “Made in EU” và yêu cầu đối với sản phẩm phát thải carbon thấp trong hoạt động đấu thầu công và cấp trợ cấp. Đạo luật dự kiến tập trung vào những lĩnh vực công nghiệp chiến lược như thép, xi măng, nhôm và ô tô. Mục tiêu cốt lõi là giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc thông qua việc gắn các hợp đồng mua sắm công và chính sách hỗ trợ tài chính với yêu cầu tạo ra giá trị gia tăng tại châu Âu.

Trao đổi với đài truyền hình Đức ntv.de, bà Anna Cavazzini, Chủ tịch Ủy ban Thị trường Nội địa của Nghị viện châu Âu, người dẫn đầu các cuộc đàm phán về IAA tại cơ quan lập pháp này, nhấn mạnh: “Nhiều ngành công nghiệp đang đối mặt với những thách thức đặc thù, xuất phát từ sự khác biệt về chuỗi cung ứng và phương thức sản xuất. Tuy nhiên, tất cả đều có chung nhận định rằng cú sốc thứ hai từ Trung Quốc có thể trở thành vấn đề sống còn đối với họ. Vì vậy, ngày càng nhiều ngành và lĩnh vực mong muốn được đưa vào phạm vi điều chỉnh của IAA”.

Khái niệm “cú sốc Trung Quốc thứ hai” phản ánh làn sóng cạnh tranh mới đang tác động trực tiếp đến những ngành công nghiệp chủ lực của châu Âu. Nếu cú sốc đầu tiên xuất hiện sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001, với sự gia tăng mạnh mẽ của hàng hóa giá rẻ xuất khẩu sang EU, thì làn sóng thứ hai đang mở rộng sang các sản phẩm công nghiệp chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao – những mặt hàng mà trước đây Trung Quốc từng phụ thuộc vào nguồn cung từ châu Âu.

Sức ép cạnh tranh này được phản ánh qua cán cân thương mại ngày càng mất cân đối giữa hai bên. Năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc ước tính lên tới khoảng 1 tỷ euro mỗi ngày. Điều đó đồng nghĩa với việc, tính bình quân, giá trị hàng hóa EU nhập khẩu từ Trung Quốc mỗi ngày cao hơn khoảng 1 tỷ euro so với giá trị xuất khẩu sang thị trường này.

Đáng chú ý, theo một nghiên cứu của Pháp, có tới 55% sản lượng công nghiệp châu Âu có nguy cơ chịu sức ép cạnh tranh từ các nhà cung cấp Trung Quốc. Riêng tại Đức, tỷ lệ sản lượng công nghiệp có thể bị đe dọa được ước tính lên tới khoảng 70%, cho thấy mức độ dễ tổn thương đáng kể của nền kinh tế công nghiệp lớn nhất EU trước sự trỗi dậy của các đối thủ Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, việc sử dụng IAA để ưu tiên hàng hóa mang nhãn hiệu “Made in EU”, qua đó củng cố năng lực cạnh tranh và bảo vệ nền sản xuất nội khối, được xem là một hướng đi đáng cân nhắc. Tuy nhiên, chính sách này đang làm bùng lên những bất đồng sâu sắc giữa các quốc gia thành viên và các nghị sĩ châu Âu.

Tâm điểm tranh cãi nằm ở một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng có ý nghĩa quyết định đối với tương lai chính sách công nghiệp của EU: Thế nào mới thực sự được coi là sản phẩm “Made in EU”?

Bắc Kinh nhượng bộ về xuất khẩu xe hybrid, EU vẫn thận trọng
Những bất đồng về phạm vi áp dụng Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA) đang làm gia tăng chia rẽ trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU). Một bên là các quốc gia thành viên như Pháp, chủ trương định nghĩa chặt chẽ tiêu chí “Made in EU” và chỉ cho phép các nước thứ ba tiếp cận chính sách trợ cấp của khối theo những điều kiện nghiêm ngặt. Ở chiều ngược lại, Đức và một số quốc gia khác ủng hộ cách tiếp cận linh hoạt hơn, mở rộng phạm vi tham gia cho các đối tác ngoài EU nhằm tránh gây tổn hại đến quan hệ thương mại quốc tế.

Tranh cãi cũng diễn ra gay gắt tại Nghị viện châu Âu, nơi đã tiếp nhận hơn 5.000 đề xuất sửa đổi đối với IAA. Đáng chú ý, ba nghị sĩ thuộc Đảng Nhân dân châu Âu (EPP), gồm Christian Ehler, Angelika Niebler và Jörgen Warborn, đã đề xuất bác bỏ hoàn toàn đạo luật và chấm dứt tiến trình lập pháp liên quan.

Bà Anna Cavazzini, Chủ tịch Ủy ban Thị trường Nội địa của Nghị viện châu Âu, thừa nhận tình hình chính trị xung quanh IAA hiện “rất phức tạp”. Tuy nhiên, theo bà, quan điểm phản đối toàn diện của ba nghị sĩ EPP đang rơi vào thế cô lập. Những người này cũng sẽ phải giải trình trước cộng đồng doanh nghiệp và các ngành công nghiệp vốn đang ủng hộ việc ban hành đạo luật.

Trong khi Brussels tiếp tục tranh luận về các công cụ bảo vệ thị trường nội khối, Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič đang nỗ lực duy trì đối thoại với Bắc Kinh nhằm ngăn chặn căng thẳng thương mại leo thang thành một cuộc chiến thương mại toàn diện.

Đầu tháng 10, ông Šefčovič đã gặp Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào (Wang Wentao) để tìm kiếm giải pháp tháo gỡ bất đồng. Theo thông tin được đề cập, phía Trung Quốc đã đưa ra một số nhượng bộ, trong đó có việc hạn chế xuất khẩu ô tô hybrid sang thị trường EU ở mức 350.000 xe mỗi năm.

Tuy nhiên, chính phủ Đức đánh giá kết quả thỏa hiệp bước đầu này vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Một quan chức chính phủ Đức hôm thứ Ba nhận định đây là “tín hiệu tích cực”, song nhấn mạnh: “Tất nhiên, điều này không giải quyết được vấn đề thâm hụt thương mại khổng lồ mà chúng ta đang có với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nhưng đó là một bước đi đúng hướng”.

Ông Šefčovič đang kéo dài thời gian thông qua đàm phán
Dù vậy, hiệu quả thực chất của những nhượng bộ từ Bắc Kinh vẫn là vấn đề gây tranh cãi. Nghị sĩ Engin Eroglu, Chủ tịch phái đoàn phụ trách quan hệ với Trung Quốc tại Nghị viện châu Âu, tỏ ra hoài nghi về khả năng các cuộc đàm phán có thể tạo ra bước đột phá.

Trao đổi với ntv.de, ông Eroglu cho rằng những cam kết từ phía Trung Quốc chủ yếu vẫn chỉ là “những lời hứa suông”. Theo ông, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa từng đạt được những kết quả tương tự trong cuộc gặp thượng đỉnh với Trung Quốc vào mùa hè trước đó.

Ông Eroglu nhận định điểm mới đáng kể duy nhất lần này là đề xuất giới hạn lượng ô tô hybrid xuất khẩu từ Trung Quốc sang EU. Tuy nhiên, ông cho rằng biện pháp này có ý nghĩa hạn chế trong dài hạn, xét đến lộ trình chính sách của EU đối với ô tô sử dụng động cơ đốt trong từ năm 2035.

“Cuối cùng, ông Šefčovič đã kéo dài thêm thời gian thông qua đàm phán. Đó là một thành công. Nhưng tôi lo ngại rằng EU sẽ lại lãng phí khoảng thời gian này, tiếp tục vận hành theo chu kỳ từ cuộc bầu cử này đến cuộc bầu cử khác, thay vì thực hiện những cải cách cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh”, nghị sĩ thuộc đảng Cử tri Tự do (Freie Wähler) cảnh báo.

Không chỉ IAA, đề xuất thiết lập cơ chế “công tắc ngắt” (kill switch) do Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thúc đẩy cũng đứng trước nguy cơ vấp phải những bất đồng chính trị sâu sắc.

Ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU, một số quốc gia thành viên đã phát tín hiệu sẽ sử dụng việc phê chuẩn công cụ răn đe thương mại mới này như một đòn bẩy đàm phán, nhằm thúc đẩy các ưu tiên riêng trong quá trình xây dựng ngân sách dài hạn tiếp theo của EU, dự kiến bắt đầu từ năm 2028.

Diễn biến này cho thấy nỗ lực xây dựng một chiến lược thương mại thống nhất nhằm ứng phó với sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc không chỉ đối mặt với những thách thức kinh tế, mà còn bị chi phối bởi sự khác biệt về lợi ích và ưu tiên chính trị giữa các quốc gia thành viên EU.

Có thể thấy, trước sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc, EU đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải củng cố năng lực cạnh tranh và bảo vệ nền tảng công nghiệp của mình. Tuy nhiên, những bất đồng về lợi ích kinh tế, chính sách thương mại và phân chia thẩm quyền giữa các quốc gia thành viên đang cản trở nỗ lực xây dựng một chiến lược ứng phó thống nhất. Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất đối với Brussels không chỉ là tìm ra công cụ đủ mạnh để đối phó với làn sóng hàng hóa Trung Quốc, mà còn là dung hòa lợi ích nội khối, duy trì quan hệ với các đối tác thương mại và thúc đẩy những cải cách cần thiết nhằm bảo đảm sức cạnh tranh lâu dài của nền kinh tế châu Âu.

Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.n-tv.de/politik/Der-zweite-China-Schock-wird-fuer-viele-Branchen-zur-Ueberlebensfrage-id31418121.html