ĐNA - Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), công tác định hướng dư luận xã hội đứng trước nhiều cơ hội và thách thức, nhất là nguy cơ thao túng thông tin, dẫn dắt nhận thức trên không gian mạng. Để chuyển biến nhận thức từ “chưa biết đến biết, chưa rõ đến rõ, từ phản đối đến đồng thuận”, cần xây dựng ba trụ cột định hướng, triển khai năm phương thức tác động, chủ động đấu tranh với thông tin sai lệch, xuyên tạc, đồng thời nâng cao tư duy phản biện và “sức đề kháng số” trong toàn xã hội.

Ba trụ cột định hướng trước “bão” tin giả
Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và nguy cơ gia tăng thông tin sai lệch, xuyên tạc trên không gian mạng, công tác định hướng tư tưởng cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi: bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; củng cố niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước bằng những minh chứng thực tiễn; nâng cao năng lực nhận diện, phản bác thông tin sai lệch và xây dựng “sức đề kháng số” trong Nhân dân. Ba trụ cột này gắn kết chặt chẽ, hướng tới sự thống nhất trong nhận thức, thái độ và hành vi, chuyển từ nhận diện đúng bản chất vấn đề đến chủ động đấu tranh, bảo vệ các giá trị nền tảng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, khẳng định giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam; là hệ thống lý luận khoa học, cách mạng, kết tinh tinh hoa tri thức nhân loại, không ngừng được bổ sung, phát triển phù hợp với thực tiễn và yêu cầu thời đại. Công tác định hướng cần làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó củng cố niềm tin, nâng cao ý thức trách nhiệm, tạo sự đồng thuận và phát huy tinh thần tự giác, chủ động của Nhân dân trong nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc, phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng.

Củng cố niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước bằng những minh chứng thực tiễn. Thực tiễn là thước đo kiểm nghiệm tính đúng đắn của lý luận. Những thành tựu đạt được sau 40 năm đổi mới (1986 – 2026) là cơ sở quan trọng khẳng định đường lối đổi mới, vai trò lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Việt Nam đã lựa chọn, thể hiện trên các lĩnh vực chủ yếu:

Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa: Việt Nam kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, từng bước hiện thực hóa mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Phát triển kinh tế, giải quyết việc làm: Quy mô nền kinh tế đạt khoảng 510 tỉ USD năm 2025, tăng mạnh so với mức 346,6 tỉ USD năm 2020. GDP bình quân đầu người theo giá hiện hành tăng từ 4.700 USD năm 2024 lên 5.025 USD năm 2025. Có 73 quốc gia công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Số lao động có việc làm tăng từ 49,07 triệu người năm 2021 lên 51,9 triệu người năm 2025 (1, 2026, t.2, tr.110-115).

Phát triển văn hóa, con người và bảo đảm an sinh xã hội: Các lĩnh vực văn hóa có bước phát triển mới; đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân được nâng cao; chất lượng giáo dục, đào tạo tiếp tục cải thiện. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt, thúc đẩy Việt Nam chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (1, 2026, t.2, tr.121-122). Tỉ lệ hộ nghèo giảm nhanh, tầng lớp trung lưu gia tăng; chỉ số phát triển con người (HDI) tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm có mức phát triển con người cao (1, 2026, t.1, tr.51). Chỉ số hạnh phúc xếp thứ 46 thế giới năm 2025, tăng 48 bậc so với năm 2016 (1, 2026, t.2, tr.114).

Đối ngoại, quốc phòng và an ninh: Vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao; quan hệ đối ngoại không ngừng mở rộng, với quan hệ ngoại giao tới 195 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc (1, 2026, t.2, tr.208), góp phần tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị: Dân chủ trong Đảng tiếp tục được mở rộng; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được đẩy mạnh trên nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân (1, 2026, t.2, tr.209-210). Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được triển khai quyết liệt theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, góp phần củng cố kỷ luật, kỷ cương và niềm tin của Nhân dân.

Những thành tựu toàn diện sau 40 năm đổi mới không chỉ khẳng định cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng cao của Việt Nam, mà còn cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn có sức thuyết phục để nhận diện, đối chiếu và phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc. Định hướng dư luận vì vậy phải lấy sự thật khách quan, số liệu xác thực và kết quả thực tiễn làm cơ sở, thay vì chỉ dừng ở những nhận định, khẳng định mang tính nguyên tắc.

Nâng cao năng lực nhận diện, phản bác thông tin sai lệch, xây dựng “sức đề kháng số” trong Nhân dân. Trong môi trường AI, thông tin giả mạo có thể được tạo lập và lan truyền nhanh chóng dưới nhiều hình thức như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, khiến ranh giới giữa thông tin thật và giả ngày càng khó phân biệt. Vì vậy, công tác định hướng cần chuyển mạnh từ cung cấp thông tin một chiều sang trang bị kiến thức, kỹ năng kiểm chứng, khả năng phân tích và tư duy phản biện cho Nhân dân.

Trọng tâm là giúp mỗi người nhận diện đúng bản chất, nguồn gốc và mục đích của thông tin; hình thành thái độ tỉnh táo trước những nội dung kích động, xuyên tạc; đồng thời thực hiện hành vi phát ngôn chuẩn mực, chia sẻ thông tin có trách nhiệm và phản bác bằng lập luận khoa học, bằng chứng xác thực. Cùng với chủ động phát hiện, đấu tranh với các thủ đoạn thao túng nhận thức bằng AI, cần phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông, đội ngũ cán bộ, đảng viên và cộng đồng trong lan tỏa thông tin chính xác, tích cực.

Ba trụ cột trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất: vững vàng về nền tảng tư tưởng, củng cố niềm tin bằng thực tiễn và chủ động bảo vệ nhận thức trên không gian mạng. Đây là cơ sở để chuyển biến nhận thức từ “chưa biết đến biết, chưa rõ đến rõ, từ phản đối đến đồng thuận”, hình thành khả năng tự nhận diện, tự kiểm chứng và tự bảo vệ trước “bão” tin giả trong kỷ nguyên AI.

Định hướng nhận diện, “bóc gỡ” các kịch bản chống phá bằng AI
Chủ động nhận diện, công khai các phương thức, thủ đoạn lợi dụng AI để tạo dựng, phát tán thông tin giả mạo, sai lệch, xuyên tạc. Trọng tâm là cung cấp kịp thời những dấu hiệu nhận biết và “dấu vết công nghệ” của sản phẩm do AI tạo ra, như video Deepfake, âm thanh giả mạo, tài khoản và trang mạng ảo; đồng thời hướng dẫn Nhân dân kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu thông tin và nhận diện các kịch bản thao túng nhận thức trên không gian mạng. Qua đó, nâng cao năng lực tự sàng lọc thông tin, chủ động phản bác luận điệu xuyên tạc, hình thành “sức đề kháng số”, góp phần ngăn chặn tác động tiêu cực của tin giả, giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở và củng cố đồng thuận xã hội.

Năm phương thức định hướng trước “bão” tin giả
Để nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội trong kỷ nguyên AI, cần kết hợp chặt chẽ vai trò của con người với ứng dụng công nghệ, triển khai đồng bộ năm phương thức tác động, bảo đảm tính chủ động, kịp thời, linh hoạt và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Định hướng thông qua uy tín của các chủ thể có ảnh hưởng xã hội. Phát huy vai trò của đội ngũ lãnh đạo, quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, chức sắc tôn giáo và người có uy tín trong cộng đồng thông qua phát ngôn chuẩn mực, thông tin chính xác và hành động gương mẫu. Uy tín, trách nhiệm và sức thuyết phục của các chủ thể này góp phần củng cố niềm tin, định hướng nhận thức, thái độ và hành vi của Nhân dân, nhất là trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm hoặc thông tin chưa được kiểm chứng.

Định hướng thông qua sinh hoạt, hội họp của các tổ chức. Khai thác hiệu quả các kênh sinh hoạt của tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, chi bộ và đoàn thể để lồng ghép nội dung nhận diện, phòng ngừa tin giả. Chú trọng phổ biến phương thức, thủ đoạn giả mạo bằng AI; trang bị kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an toàn thông tin. Qua đó, hình thành mạng lưới tuyên truyền trực tiếp, chuyên sâu, nâng cao năng lực nhận diện và phòng tránh thông tin sai lệch ngay từ cơ sở.

Định hướng thông qua chủ động đấu tranh và lan tỏa thông tin tích cực trên nền tảng số. Ứng dụng các công cụ AI đáng tin cậy để hỗ trợ giám sát, phát hiện, phân tích và cảnh báo sớm thông tin giả mạo, sai lệch; kịp thời cung cấp thông tin chính xác, đăng tải các bài viết phản bác quan điểm sai trái bằng luận cứ khoa học và bằng chứng thực tiễn. Đồng thời, phát huy hiệu quả các hình thức tương tác, chia sẻ nội dung có trách nhiệm trên mạng xã hội; lan tỏa những câu chuyện tích cực, gương người tốt, việc tốt theo phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, tích cực.

Định hướng thông qua dư luận xã hội và các diễn đàn dân chủ. Phát huy vai trò của các nhóm xã hội, lực lượng nòng cốt và người có uy tín trong việc cung cấp, trao đổi, kiểm chứng thông tin, góp phần ổn định tâm lý cộng đồng trước những vụ việc phức tạp hoặc nguy cơ xuất hiện “điểm nóng”. Đồng thời, mở rộng các diễn đàn đối thoại dân chủ, công khai, minh bạch; chủ động lắng nghe, tiếp nhận và giải đáp những vấn đề Nhân dân quan tâm, kịp thời tháo gỡ bức xúc, mâu thuẫn ngay từ cơ sở, hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để kích động, gây chia rẽ và làm gia tăng bất ổn xã hội.

Định hướng thông qua các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật và truyền thông số. Khai thác công nghệ AI tạo sinh để sản xuất các sản phẩm truyền thông hiện đại như hình ảnh, video, podcast và nội dung đa phương tiện; kết hợp đổi mới nội dung, hình thức thể hiện và phương thức truyền tải thông điệp chính trị theo hướng trực quan, sinh động, dễ tiếp cận. Chú trọng những sản phẩm phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của từng nhóm xã hội, nhất là thế hệ trẻ; qua đó nâng cao nhận thức, khả năng phân biệt thật – giả, tinh thần cảnh giác và “sức đề kháng số” trước thông tin sai lệch, độc hại.

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, định hướng dư luận xã hội không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước nguy cơ gia tăng tin giả, thông tin sai lệch, xuyên tạc mà còn là nhiệm vụ lâu dài nhằm củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận và giữ vững ổn định xã hội. Hiệu quả định hướng phụ thuộc vào sự kết hợp đồng bộ giữa ba trụ cột nội dung và năm phương thức tác động, lấy cơ sở khoa học, thực tiễn và thông tin xác thực làm nền tảng; lấy nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và hình thành hành vi có trách nhiệm làm mục tiêu. Trong đó, chủ động nhận diện, phản bác các thủ đoạn thao túng thông tin bằng AI phải gắn với phát huy vai trò của con người, ứng dụng công nghệ và mở rộng đối thoại, giải quyết kịp thời những vấn đề từ thực tiễn. Quan trọng hơn, cần chuyển từ định hướng mang tính ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ cung cấp thông tin sang nâng cao năng lực tự nhận diện, kiểm chứng và phản biện của mỗi người dân. Xây dựng “sức đề kháng số” trong toàn xã hội chính là giải pháp căn cơ để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố đồng thuận xã hội và nâng cao hiệu quả công tác định hướng dư luận trước những thách thức của thời đại AI.

Trước làn sóng thao túng thông tin ngày càng tinh vi bằng trí tuệ nhân tạo (AI), công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dựa vào các phương thức truyền thống mà phải chủ động đổi mới tư duy, nội dung và phương thức định hướng dư luận xã hội. Trong đó, minh bạch thông tin và bản lĩnh chính trị là nền tảng, làm chủ công nghệ là mũi nhọn, sự đồng thuận của Nhân dân là thước đo hiệu quả. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng các giải pháp mang tính đột phá, được tiếp tục làm rõ trong Kỳ 3: Giải pháp đột phá: Làm chủ công nghệ, lấy lòng dân giữ “gốc rễ”.

Nguyễn Thị Thùy Nhung/Khoa Kinh tế – xã hội và Môi trường, Học viện chính trị khu vực II.

Tài liệu tham khảo
1. Đảng cộng sản Việt Nam, 2026, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự Thật, Hà Nội, t.1 + t.2.
2. Vũ Văn Hiền (2020), Một số luận cứ phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chống phá Đại hội XIII của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, t.1.